Dinh Q. Lê – Oversteken naar de kust ver weg

Dinh Q. Lê is een Vietnamees/Amerikaanse fotograaf, die ik ontdekte toen ik in november 2017 op de grote fotobeurs Paris Photo was. Er hing daar in de stand van de Soshanawayne Gallery (Santa Monica, VS) een foto die door hem was gemaakt en die ik heel boeiend vond. Boeiend, omdat hij gebruik maakte van een ouderwetse Vietnamese vlechttechniek om de beelden van een paar in stroken geknipte foto’s door elkaar heen te laten lopen, om zo tot een geheel nieuw samenhangend beeld te komen. Het zag eruit als een soort oude boeddhistische afbeelding. Toen wist ik nog niet wat erachter stak, maar nam ik me wel voor om eens een aparte blog aan Dinh Q. Lê te wijden. Dat gebeurt nu dus. En er blijkt een verhaal achter het vlechtwerk te zitten.


Dinh Q. Lê werd in 1968 in (Zuid-)Vietnam geboren. In 1975 won het communistische Noord-Vietnam de oorlog met Zuid-Vietnam. In 1977, dus twee jaar daarna, vluchtte de familie van Dinh uit Vietnam naar Thailand. De directe aanleiding was de grensoorlog tussen Vietnam en Cambodja die zich afspeelde in de buurt waar de familie woonde. In 1979 vestigden zij zich in de Verenigde Staten, in Zuid-Californië. Dinh studeerde fotografie in Santa Barbara en later in New York. In het begin was hij niet zo bezig met zijn Vietnamese achtergrond en geschiedenis. Maar gaandeweg werd hem duidelijk dat er een groot verschil was tussen zijn herinneringen als kleine jongen in Vietnam en het beeld dat buitenstaanders van zijn land hadden, onder invloed van de oorlogsverslaggeving en de Hollywood-film die over de Vietnam-oorlog werden gemaakt.

In de jaren ’90 begon hij zijn Vietnamees/Amerikaanse identiteit te onderzoeken. Dat deed hij door gebruik te maken van een traditionele weeftechniek, die hij in Vietnam had geleerd van een oude tante. Wat hij met elkaar verweefde waren verschillende soorten Vietnam-foto’s: oude snapshots uit de tijd van zijn jeugd, indringende beelden gemaakt door fotojournalisten tijdens de Vietnamoorlog en losse beelden (film-stills) uit Hollywood-films over de Vietnamoorlog. Door die foto’s in stroken te knippen en met elkaar te verweven ontstonden nieuwe samenhangend beelden, die eigenlijk zowel feit als fictie waren. Wat ik op Paris Photo had aangezien voor een bijzondere, esthetisch prachtige foto, bleek in feite een heel begrijpelijke poging van de fotograaf te zijn om de verschillende beelden die in zijn hoofd om een plekje vochten met elkaar te verenigen tot een samenhangend beeld.

Als fotograaf heeft Dinh Q. Lê heel veel verschillende soorten foto’s gemaakt en projecten uitgevoerd. Veel van zijn werk heeft op een of andere manier te maken met zijn Vietnamese achtergrond. Zo maakte hij in 2006 een tentoonstelling (The Farmers and the Helicopters), waarin hij in een video-installatie gesprekken met lokale Vietnamezen mixt met beelden uit Westerse films. In die video onderzoekt hij de veranderende waarneming van het geladen symbool van de helikopter in Vietnam; van gruwelijke oorlogsmachine tot nuttige werktuig voor gebruik in de landbouw en voor civiele taken. Deze installatie werd in 2011 tentoongesteld in het Museum of Modern Art in New York (zie foto rechts).

Dinh Q. Lê woont en werkt sinds 1996 weer voornamelijk in Vietnam. Hij woont in Ho Chi Minh City (het vroegere Saigon). In augustus 2011 kreeg hij daar de Prins Claus Prijs 2010 voor Visuele Kunst uitgereikt.

De rest van deze blog gaat helemaal over de bijzondere tentoonstelling Crossing The Farther Shore (Oversteken naar de kust ver weg) uit 2014. Zodra hij weer terugkwam in Vietnam is Dinh Q. Lê op zoek gegaan naar oude foto’s uit zijn jeugd. Omdat foto’s van zijn eigen familie niet meer terug te vinden waren is hij oude privé-foto’s van anderen uit Zuid-Vietnam gaan sparen. Foto’s gemaakt tussen 1940 en 1980, vaak nog van vóór de Vietnam-oorlog. Die zwart-wit fotootjes kon je in sommige winkeltjes kopen. En Dinh kocht ze, als hij de kans kreeg, met kilo’s tegelijk. Die foto’s laten vaak een heel ander beeld zien dan de term Vietnam meestal oproept. Beelden van mooie jeugdherinneringen, van een warm familieleven, van gelukkige tijden.

Dinh Q. Lê zegt over die foto’s: “Veel mensen zijn tijdens de oorlog omgekomen of ze zijn weggevlucht uit Vietnam. Daarom hebben veel van dit soort foto’s geen eigenaar meer. Ik probeer die oude foto’s bij elkaar te brengen en te houden. De communistische regering in Vietnam heeft geprobeerd alle oude, burgerlijke herinneringen in Zuid-Vietnam weg te poetsen, maar gelukkig hebben ze deze foto’s nog niet ontdekt. Ik zie die foto’s als belangrijke historische documenten, die een stem geven aan vele kleine stemmen in Vietnam, die nogal eens genegeerd worden. Ik probeer ze in een soort kunstwerk bij elkaar te brengen en ze zo voor vernietiging te beschermen.“

Dit alles heeft geleid tot de tentoonstelling Crossing The Farther Shore, die van 10 april tot 24 augustus 2014 plaatsvond in de Rice Gallery bij de Universiteit van Texas. Het gaat om een installatie van duizenden privé-foto’s, aan elkaar genaaid in de vorm van grote, rechthoekige muskietennetten, zoals die in de slaapkamers in Vietnam worden gebruikt.

De foto’s hangen soms naar binnen en soms naar buiten gericht. Op de zichtbare achterkanten vind je handgeschreven teksten, o.a. afkomstig uit het episch gedicht The tale of Kiêu, geschreven door de Vietnamese dichter Nguyên Du (1766 – 1820). Dit gedicht gaat over een mooie vrouw (Thúy Kiêu), die zichzelf als vrouw verkoopt aan een onvriendelijke rijke man, om haar familie te redden van de ondergang. Na een ellendig bestaan en veel lijden lukt het haar na jaren uiteindelijk om weer thuis te komen bij haar familie. De symbolische betekenis van deze teksten voor de huidige tijd zal duidelijk zijn.

Bijgaand vind je een Vimeo-film van ruim 6 minuten, waarin Dinh Q. Lê vertelt over de totstandkoming van deze tentoonstelling en de gedachten erachter (hier klikken). En verder vind je bij deze tekst  een aantal foto’s, die een beeld geven van hoe die tentoonstelling eruit zag en uit wat voor soort foto’s de tentoonstelling was opgebouwd.

Over de titel van de tentoonstelling Crossing the farther shore zegt Dinh Q. Lê: “Het gaat over oversteken zonder ooit de andere kant te bereiken. Mijn moeder was mijn bron van inspiratie. Telkens als zij droomde over Vietnam werd ze heel blij en opgewonden wakker. Voor mensen als mijn moeder geldt dat zij alleen in hun dromen echt blij kunnen zijn en zich kunnen verzoenen met het feit dat hun hart in Vietnam is, maar hun lichaam in de VS of Europa. “

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *