Mark Ruwedel

“Als landschapsfotograaf ben ik de aarde gaan zien als een enorm historisch archief”

In november 2017 was ik op Paris Photo, de grote fotobeurs die jaarlijks in Parijs wordt gehouden. Daar ontdekte ik een aantal interessante fotografen, die ik tot dan toe nog niet kende. Een van hen is Mark Ruwedel (1954), een Amerikaanse fotograaf die veel opnames heeft gemaakt in het Westen van de Verenigde Staten en Canada. Zijn werk viel mij op, tussen de duizenden foto’s die getoond worden op Paris Photo, omdat het me deed denken aan de foto’s die het Duitse foto-echtpaar Bernd en Hilla Becher maakten van industriële installaties: recht van voren, zo kaal mogelijk, geen mensen in beeld, vaak gepresenteerd in een setje van meerdere foto’s (zie foto links). Eerst vond ik er weinig aan, maar gaandeweg werden ze steeds interessanter. Iets soortgelijks gebeurt me nu met de foto’s van Mark Ruwedel.

“Als ik al een conceptueel kunstenaar ben, dan is dat met een kleine c“


Van Mark Ruwedel zag ik bij Paris Photo een serie foto’s die hij maakte van Ovens, die gebruikt werden om water op te warmen voor stoomtreinen (zie foto rechts). Die foto’s maakte hij in het kader van een serie waaraan hij 14 jaar heeft gewerkt, met foto’s van verlaten spoorlijnen in de Verenigde Staten. Dat leidde uiteindelijk tot het boek: Westward the Course of Empire.

In Europa verbonden spoorwegen plekken, in de VS schiepen ze nieuwe plekken

Van de site van Gallery Luisotti (in de buurt van Los Angeles) haal ik over Mark Ruwedel onder andere het volgende:

Ruwedel is een kunstenaar die al meer dan 25 jaar Amerikaanse woestijnen en andere afgelegen plekken heeft gefotografeerd; in grootschalige projecten, bv. over de bouw van spoorlijnen, landschappen waar nucleaire wapens zijn getest en later plekken waar mensen geprobeerd hebben te overleven in de woestijn. Hij voelt zich sterk aangetrokken tot grimmige, kale landschappen die niet bewoond zijn. De woestijn is zijn belangrijkste onderzoeksterrein, waar hij historische en moderne landschapsfotografie met elkaar vergelijkt, onder invloed van fotografen als Lewis Baltz en Robert Adams. Hij gebruikt “land” als een geschikte plek voor sociaal onderzoek, door de ingewikkelde geschiedenis van het Amerikaanse en Canadese Westen met de camera te bestuderen en maakt daarbij betoverende zwart-wit foto’s van de hellingen, de gaten in de bergen, de tunnels, de viaducten, en kraters van de omgeving waar hij is. Op die manier haalt hij de verhalen boven die in het landschap verborgen zitten.

Op de site van de Yossi Milo Gallery (in New York) zie je voorbeelden van verschillende series die Mark Ruwedel in de loop van de jaren heeft gemaakt. Hij is als fotograaf actief sinds eind 70-er jaren van de vorige eeuw.

“Een van de vreemde kanten van fotografie is dat we als fotografen niets nieuws maken – alles is er al!”

Als je wat dichter bij de persoon van de fotograaf wilt komen kun je kijken naar twee korte video’s die gemaakt zijn in opdracht van de Tate Gallery in Londen ter gelegenheid van een tentoonstelling van zijn werk (video 1 video 2). Daaruit blijkt o.a. dat hij het liefste werkt met een (analoge) platen-camera met 4×5 inch negatieven (hij gebruikt een Linhof 4×5 Technika fieldcamera – zie foto). En dat hij zijn zwart-wit foto’s in de donkere kamer nog flink onder handen neemt. Hij ziet zijn werk als een vorm van moderne kunst, maar ook als een middel om de omgeving historisch en sociaal te onderzoeken. “Foto’s hoeven niet altijd “mooi” te zijn,” zegt hij, “ze kunnen ook heel goed een belangrijke documentaire waarde hebben. Vaak zijn de foto’s van Mark Ruwedel een combinatie van kunst en documentaire fotografie.

“Mijn foto’s combineren tragedie, droefheid, gekte en hopelijk ook humor”

In een korte video heeft Mark Ruwedel het over de zgn. New Topographics. Dat is een groep fotografen die genoemd zijn naar een fototentoonstelling van hun werk (en een boek) uit 1975. Het gaat bij hen om een nieuwe manier van kijken naar de wereld om je heen, door die wereld als “landschap” vast te leggen, veelal een “door de mens veranderd” landschap. Dat is precies waar Mark Ruwedel met zijn fotografie mee bezig is en hij voelt zich dan ook sterk verwant met de New Topographics. In de video zegt hij dat de New Topographics ervoor zorgden dat er binnen de (commerciële) kunstwereld belangstelling ging ontstaan voor landschapsfotografie. Voor hem is van belang dat het werk van deze fotografen liet zien dat het landschap een geschikte plek was om sociaal onderzoek te plegen. Elke foto staat daarbij niet op zichzelf, maar is onderdeel van een veel groter en complex geheel. Bern en Hilla Becher, die ik bovenaan deze blog al noemde, waren overigens de enige Europeanen in de New Topograhics.

“Eerst was ik vooral geïnteresseerd in landschappen, maar daarna steeds meer in wat het menselijk gebruik in het landschap had achtergelaten”

In een video voor de National Gallery of Art uit 2016 praat Mark Ruwedel uitgebreid over hoe zijn series tot stand komen. Meestal is er geen duidelijk plan vooraf, maar ontstaat er gaandeweg iets, op basis van de foto’s die hij eerder heeft genomen. Gaandeweg ontdekt hij dan de verschillende lagen in de geschiedenis van het landschap waaraan hij werkt. Zoals bijvoorbeeld de serie over de vele (130!) verlaten spoorlijnen in het Westen van de Verenigde Staten. Het liefst vertoont hij die beelden gezamenlijk, in een samenhangend rooster van 3 x 4 beelden. Dat is net nog met één blik te overzien en elke foto krijgt gelijke aandacht. Bijvoorbeeld een rooster met foto’s van 12 verschillende verlaten spoorlijnen. Bij elkaar laten die dan ook de volslagen gekte zien van hoe men indertijd het landschap uitgebreid heeft vernield, om het in een latere fase ook even gemakkelijk weer ongebruikt achter te laten. Ten koste van wat allemaal?

“Fotografie is geschiedenis vastleggen en bevragen”

In een mooie film, opgenomen in 2016 door het Marakech Museum for Photography, zie je hoe Mark Ruwedel te werk gaat en hoe hij het landschap en de tekenen van menselijke aanwezigheid opzoekt en vastlegt. Hij legt ook uit dat zijn foto’s (zwart-wit, bewerkt in de doka) bewust nogal verschillen van de werkelijkheid, en vaak meer lijken op de historische foto’s die eerder op dezelfde plekken gemaakt zijn. Marokko is voor hem aantrekkelijk, omdat het landschap, het licht en de temperatuur hier erg lijken op dat in het Westen van de Verenigde Staten. De film van ruim 14 minuten wordt ondersteund met prachtige muziek – in de sfeer van de muziek bij de film Paris Texas – en het landschap past daar ook bij (de muziek heet A long walk en is van Mat Sowell).