The Family of Man and Woman

Pas kocht ik in de ramsj het fotoboek The Family of Woman, met als ondertitel Een unieke fotocollectie over de vrouw van deze wereld en haar levensgang. The Family of Woman (uit 1979) is het vervolg op The family of Man (uit 1955) en The Family of Children (uit 1977).

The Family of Woman bevat ruim 240 foto’s van vrouwen van alle leeftijden, gemaakt door 180 verschillende fotografen uit vele landen. Veel van die fotografen komen uit de Verenigde Staten, daarnaast zijn er ook nogal wat fotografen uit Europa en dan nog een klein aantal uit andere landen (bv. India, Japan, Nieuw-Zeeland, Mexico). Verhoudingsgewijs zijn er veel foto’s van vrouwelijke fotografen in het boek opgenomen. De foto’s zijn min of meer gerangschikt naar thema, bv. liefde, zwangerschap, geboorte, huwelijk, ouderdom, muziek, dansen, seks, reizen, onderlinge steun tussen vrouwen, etc. De verantwoordelijk redacteur is Jerry Mason van Ridge Press, die eerder ook al The Family of Man en The family of Children uitgaf. In een korte toelichting zegt hij: “Het boek geeft een indringende kijk op de unieke en toch universele belevenissen van de vrouw van deze wereld en haar levensgang, op wat verandert en wat blijft.” Wat dat precies betekent is me niet onmiddellijk duidelijk, ook niet als ik het boek doorblader. Wat is de bedoeling van dit boek?
Om het boek The Family of Woman goed te kunnen plaatsen moeten we eerst terug naar het boek The Family of Man.

Het boek The Family of Man hoort bij een grootse fototentoonstelling uit 1955, die werd samengesteld door de bekende fotograaf Edward Steichen. Zo’n fototentoonstelling was nog nooit vertoond! Steichen was op dat moment hoofd van de Afdeling Fotografie van het Museum of Modern Art (MoMA) in New York. MoMA was het eerste museum ter wereld dat “fotografie als kunst” tentoonstelde. Het idee achter de tentoonstelling was om via foto’s te laten zien dat volken en culturen over de hele wereld heel veel gemeenschappelijk hebben, dat er veel is dat hen bindt. “Fotografie is de enige universele taal die we hebben in de wereld”, zei Steichen. De tentoonstelling liet een humanistische kijk op de wereld zien, en verspreidde een boodschap van vrede en broederschap, tegenover de koude oorlog en de dreiging van het gebruik van atoomwapens. Daarnaast was de tentoonstelling natuurlijk ook een prachtige manier om reclame te maken voor het Museum of Modern Art en de activiteiten van het MoMA op het terrein van de fotografie.


Steichen deed een heel brede oproep om foto’s in te sturen voor deze tentoonstelling en daar werd massaal op gereageerd, door professionals en amateurs uit vele landen. Zo kon Steichen uiteindelijk kiezen uit meer dan 4 miljoen beelden!!! Wat een werk moet dat geweest zijn. De tentoonstelling omvatte uiteindelijk 503 foto’s uit 68 landen, gemaakt door 273 verschillende fotografen. 163 van die fotografen waren Amerikaans en nog eens 70 Europees, dus al met al gaf de tentoonstelling wel een sterk Westers ingekleurd beeld van de wereld.

De tentoonstelling werd over het algemeen met enthousiasme ontvangen. Maar sommige critici vonden de tentoonstelling te sentimenteel en te ideologisch ingekleurd, met weglaten van alle negatieve zaken die ook spelen in het leven van mensen. De Franse schrijver Roland Barthes zei bijvoorbeeld: “Het laten zien van foto’s van mensen die worden geboren en dood gaan zegt ons, letterlijk, niets over het leven!” Ook vond een aantal fotografen dat Steichen de fotografie als “kunst” verkwanselde, door die te gebruiken als drager van zijn humanistische boodschap. De New York Times schreef hierover: “De tentoonstelling is in essentie een beeldverhaal als illustratie van een idee en het is meer een redactionele prestatie dan een foto-tentoonstelling.”

Na de openingstentoonstelling in MoMA in 1955 toerde de tentoonstelling gedurende 8 jaar, in het kader van de Amerikaanse “culturele diplomatie”, over zes continenten en werd getoond in 37 landen. Meer dan 9 miljoen mensen zagen de tentoonstelling! Sinds 1990 is de tentoonstelling permanent te zien in Clervaux Castle in Luxemburg (het land waar Steichen geboren was).

Het bijbehorende boek, The Family of Man, is vanaf het begin tot op heden altijd in druk gebleven en er zijn inmiddels meer dan 4 miljoen exemplaren van verkocht. De uitgeverij Ridge Press werd speciaal voor deze publicatie opgericht. Het boek bevat alle 503 foto’s van de oorspronkelijke tentoonstelling en een voorwoord van de dichter Carl Sandburg (een zwager van Steichen). In dat Voorwoord zegt hij o.a.:

“Het eerste kreetje van een baby in Chicago, of Zamboango, in Amsterdam of Rangoon, dat klinkt overal hetzelfde, en zegt steeds weer: “Hier ben ik. Ik ben gekomen. Ik hoor erbij. Ik ben lid van de Familie.” Kijk naar de vele babies en volwassenen in deze foto’s, gemaakt in 68 landen van over de hele planeet Aarde. Je reist mee en ziet wat de camera zag. Het wonder van de menselijke geest, het verstand en het instinct van het hart, het zit er allemaal in. Misschien zeg je wel tegen jezelf: “Ik ben geen vreemde in deze wereld.”

De tentoonstelling en het boek gaven aanleiding tot veel discussie. En er kwamen ook allerlei follow-up activiteiten. Logisch, want The family of Man was een groot succes!.

Zo was er bijvoorbeeld de Eerste Wereldtentoonstelling van de fotografie (in 1965), met 555 foto’s, gemaakt door 264 fotografen uit 30 landen groter nog dan The family of Man, maar met ruwweg dezelfde insteek als die van Steichen. Niet voor niets was het thema Wat is de mens? En heette de bijbehorende catalogus The Human Camera.
In 1968 volgde de Tweede Wereldtentoonstelling van de fotografie, waarvan het thema “Vrouwen” was. Van de 236 deelnemende fotografen uit 85 landen was overigens slechts 10% vrouw (bij The Family of Man was dat percentage 21%!). Beide tentoonstellingen werden samengesteld door de Oostenrijker Karl Pawek.
Bij de eerste Wereldtentoonstelling was de achterliggende vraag: Wat is de mens? Pawek zegt daarover: “We wilden de geest van Edward Steichen, zijn prachtige ideeën en zijn gedenkwaardige verzameling foto’s in The Family of Man levend houden.” Hij richtte zich bij zijn keuze van de foto’s voor de tentoonstelling daarom op het idee van universele broederschap tussen mannen en vrouwen van verschillende culturen en rassen.
Maar met het thema “Vrouwen” van de Tweede Wereldtentoonstelling had hij veel meer moeite. “Wat het thema “Vrouwen” betreft”, zegt hij, “wist ik niets. Ik had geen filosofie over vrouwen. Misschien is dat ook helemaal geen filosofisch thema. Misschien is er alleen maar de mensheid als geheel en zijn vrouwen iets unieks en speciaals daarbinnen. Al met al kon ik niet veel meer doen dan vastigheid zoeken in de beelden zelf.”

 

In 1977 (Het Jaar van het Kind van de UNESCO) – dus 22 jaar later! – verscheen The Family of Children, waarvan de opbouw, omslag en het gebruik van uitspraken van mensen tussen de foto’s door deden denken aan The Family of Man. En in 1979 kwam The Family of Woman uit, het boek waarmee ik deze blog begon.

 

Ik heb hierboven laten zien hoe bijzonder en ideologisch geladen de oorspronkelijke tentoonstelling The Family of Man was en hoe gigantisch de impact ervan was, niet alleen in aantallen bezoekers en verkochte boeken, maar ook in reacties en vdervolg-activiteiten. Je hoeft het er niet mee eens te zijn, maar de tentoonstelling en het boek geven een samenhangend beeld, met een duidelijke boodschap, die zit in de beelden, maar ook in de volgorde ervan, de teksten erbij, etc. Daar zit duidelijk een idee achter.

Zo’n idee ontbreekt mijns inziens in The Family of Woman. Dat merk je direct al aan het ontbreken in het boek van een echte Inleiding. De hele Inleiding bestaat uit vijf (!) zinnen:

Dit fascinerende fotoboek is samengesteld uit duizenden schitterende foto’s van 180 wereldvermaarde fotografen. Het geeft een indringende kijk op de unieke, en toch universele belevenissen van de vrouw van deze wereld en haar levensgang, op wat verandert en wat blijft.
The Family of Woman toont u een blik op haar werk, activisme en spel; maar ook op seksuele uitbuiting, verdriet en dood; en op de liefde. Het boek geeft een kijk op vrouwelijke gevoelens en daden tegenover minnaars, vrienden, ouders, echtgenoten, kinderen; op vrouwenlevens en de eigenschappen van het vrouw-zijn.
The Family of Woman werpt een licht op de veranderingen die optreden binnen die grote, rustige kern van wat onveranderlijk doorgaat.

Bij de samenstelling van The Family of Woman ontbreekt het aan een duidelijke filosofie. Dat zie je terug in de nogal willekeurige keuze van de foto’s en de gebrekkige samenhang tussen de foto’s. Wat je ook ziet is dat dit boek veel minder van invloed en betekenis is geweest in de wereld dan The Family of Man. Ga maar eens zoeken op Internet, je vindt er weinig van terug. Dit is gewoon een van de vele boeken over “de vrouw”. Uitgebracht om een graantje mee te pakken van het succes van The Family of Man.

Bij de uitgave van dit boek speelt, denk ik, wat Karl Pawek (“Ik had geen filosofie van vrouwen”) en Roland Barthes (“Het laten zien van foto’s van mensen die worden geboren en doodgaan zegt ons, letterlijk niets over het leven!”) eerder zeiden. Je zou hun uitspraken kunnen parafraseren om dit fotoboek te typeren: Dit boek is een verzameling beelden van vrouwen, zonder een duidelijk samenhang of een achterliggende filosofie over wat vrouwen zijn. Het boek laat een groot aantal beelden van vrouwen zien, maar daarmee geeft het nog geen antwoord op de vraag wie of wat een vrouw in deze wereld is. Jammer, want fotografie kan zoveel méér zijn!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *