Donna Gottschalk, een onbekende lesbische fotograaf

Een goede vriendin stuurde mij een artikel uit de New York Times, gedateerd 14 augustus 2018, met als intrigerende titel: The Most Famous Lesbian Photographer You’ve Never Heard Of – Until Now. De titel maakt nieuwsgierig. Het artikel gaat over Donna Gottschalk en ik kende haar niet.

Donna Gottschalk (zie foto links) is een lesbische vrouw, die als sinds de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw foto’s nam van haar familie en van de vrouwen binnen de radicale en separatistische lesbische gemeenschappen waarbij zij betrokken was. Dit speelt in een tijd dat homo’s en lesbische vrouwen het niet gemakkelijk
hadden in de Verenigde Staten.

Donna was geen documentaire fotograaf of fotojournalist en zij publiceerde haar foto’s niet. Er was ook weinig belangstelling voor haar foto’s en ze koos ervoor de fotografische herinnering aan de vrouwen met wie ze optrok voor zichzelf te houden.

Pas nu vindt ze het tijd om de foto’s te tonen. Ze zegt daarover: “Ik moet de foto’s nu wel tonen, straks ga ik dood en als ik ze nu niet laat zien gaan mijn gay-vrienden met mij dood”.

Vanaf 29 augustus 2018 is er een overzichtstentoonstelling van haar werk in het Leslie-Lohman Museum of Gay and Lesbian Art in New York. De titel van de tentoonstelling is Brave, Beautiful Outlaws – The Photographs of Donna Gottschalk. De nadruk ligt daarbij bij haar werk uit de jaren ’60 en ’70. De curator van de tentoonstelling bedacht ook de uitspraak: The Most Famous Lesbian Photographer You Never Heard Of – Until Now. En die blijkt te werken! Bijgaand laat ik vast een paar foto’s zien die zij gemaakt heeft.

Ik was niet heel erg onder de indruk van de foto’s. En ik wist eigenlijk niet goed wat ik hiermee aan moest, want mijn vriendin stuurde het artikel natuurlijk niet voor niks. Toch zag ik er niet direct een blog in. Maar toen vond ik bij de digitale versie van het artikel uit de New York Times een aantal commentaren (36) en die maakten het alsnog interessant.

Het commentaar dat me direct opviel was van Alexia uit Tampa, die schreef: Zijn dit haar beste opnames? Als dat zo is vind ik ze niet geweldig, ik heb betere foto’s gezien die zijn gemaakt door jonge high-school leerlingen. De foto die genomen is in de hut en de foto van Marlene met een biertje (zie de 2 foto’s hierboven) zijn goed, de rest niet echt”.
Dit commentaar gaf op dat moment ook wel zo’n beetje mijn mening weer. Maar er waren ook hele andere commentaren.

Kijkend naar de andere commentaren viel me op dat die een heel andere insteek hadden. Veelal waren ze van vrouwen die zich betrokken voelden bij de lesbische beweging in de Verenigde Staten, vaak ook zelf daarin een actief aandeel hadden. Uit de commentaren blijkt dat zij heel blij waren dat hun strijd voor een normaal bestaan voor lesbische vrouwen in de Verenigde Staten is vastgelegd in foto’s en getoond wordt aan iedereen die ernaar kijken wil. Daarnaast waren de foto’s voor veel vrouwen ook een bron van herkenning. Beelden van jaren uit hun leven waar weinig of geen foto’s van bestonden. Laat staan dat ze gepubliceerd werden.

Een paar voorbeelden:
Laurie uit Knoxville: Ik ben 76 en deze foto’s nemen mij terug naar de beginperiode. Dank je dat je zoveel van onze geschiedenis/onze strijd/onze herinneringen hebt vastgelegd.
Jonesy uit Doylestown: Deze foto’s zijn allemaal een deel van ieder van ons. Prachtig!
Lisa uit New York: New York Times, bedankt dat jullie dit prachtige artikel publiceren. Ik had nooit eerder van Donna Gottschalk gehoord (en daar schaam ik me een beetje voor), maar nu wil ik graag meer van haar werk zien en de persoonlijke, sociale en politieke verhalen die die beelden over die jaren vertellen.
Mitzi uit Oregon: Prachtige portretten. Ik was bevriend met veel radicale lesbische separatisten in Oregon in de 70-er jaren. Interessante jaren…..
Tiffany Hogan uit Providence: Bedankt dat jullie dit artikel publiceren. Het is zo’n belangrijke geschiedenis, maar tegelijk voelt het alsof lesbische vrouwen de afgelopen jaren alleen maar meer onzichtbaar zijn geworden. Artikelen zoals deze zijn daarom belangrijk!

Toen ik deze (en andere) commentaren las merkte ik dat mijn manier van kijken naar de foto’s van Donna Gottschalk veranderde. Eerst bekeek ik ze als plaatjes die iemand had gemaakt en die mij niet bijzonder aanspraken. Ik vond het geen bijzondere foto’s en ik kende de vrouwen niet die gefotografeerd waren. Maar door de commentaren op het artikel en door wat ik vervolgens las over Donna Gottschalk, over de wereld waarin zij leefde en over de foto’s die zij nam, realiseerde ik mij dat je die foto’s ook op een heel andere manier kunt bekijken. Niet als mooie of minder mooie plaatjes, maar als de weergave in beelden van een werkelijkheid die ik niet kende, maar die voor anderen heel belangrijk was en is. En die voor mij ook gingen leven toen ik me erin verdiepte.

Het artikel in de New York Times gaat over Donna Gottschalk en ik kende haar niet. Dus ben ik over haar gaan lezen. Om te beginnen in het artikel uit de New York Times dat me werd toegezonden. Dat artikel vertelt een interessant verhaal. Donna Gotschalk was lesbisch in een tijd dat je dat in de Verenigde Staten maar beter voor je kon houden. Zij deed dat echter niet en samen met haar vriendinnen vocht ze voor een normaal en vrij bestaan voor lesbische vrouwen. Zij voelde zich aangetrokken tot radicale en soms separatistische lesbische gemeenschappen. Groepen dus die zich duidelijk uitspraken, zich de mond niet lieten snoeren, maar publiekelijk vochten voor hun rechten en zich in die strijd verbonden voelden met elkaar.


Donna Gottschalk ging foto’s maken van haar lesbische vriendinnen. Portretten van vrouwen, die in die tijd sociaal en politiek gemarginaliseerd werden en gezien werden als freaks en verschoppelingen. Vrouwen die werden verstoten uit hun eigen familie, en die afgewezen werden door de mainstream-bevolking in de Verenigde Staten. Die foto’s waren helemaal niet bedoeld om breed gepubliceerd te worden, maar ze vormden wel een steun voor de betrokken vrouwen zelf. En voor vrouwen (zoals de schrijfster van het artikel in de New York Times: Kerry Manders) die in de jaren daarna “uit de kast” kwamen. De foto’s zijn persoonlijke documenten voor de mensen die erop staan en daarnaast sociale en historische documenten, die getuigenis afleggen van een stukje van de Amerikaanse geschiedenis en van de ontwikkeling van de gay-community in de VS.

Fotografie was voor Donna Gottschalk de manier om greep te krijgen op haar eigen leven en op de ontwikkelingen waar zij deel van uitmaakte. Haar foto’s zijn persoonlijk, intiem en huiselijk, en gemaakt met het beschikbare licht (dus zonder flits). Een aantal van haar geliefden gingen vroegtijdig dood, waaronder een broer en een zus van haar. Met name de broer heeft ze veel gefotografeerd. De foto’s zijn dus ook gedenktekens voor die overledenen.

Heel lang heeft ze deze persoonlijke foto’s voor zichzelf gehouden, beschermde zij die beelden en was ze niet bereid ze open te stellen voor de kritische blikken en veroordelende commentaren van de “buiten”-wereld. Nu ze voelt dat ze niet lang meer te leven heeft, wil ze haar vriendinnen alsnog tonen. “Deze mensen waren me allemaal heel dierbaar. En ze waren mooi. Deze foto’s zijn de enige gedenktekens die sommigen van hen zullen hebben”.

Als ik tegen deze achtergrond naar de foto’s van Donna Gottschalk kijk, staat niet meer voorop of het “mooie” foto’s zijn, maar gaat het meer over de verhalen die de foto’s vertellen over haarzelf en de mensen rondom haar. En over hoe het was om in die tijd radicaal lesbisch te zijn en te strijden voor je recht om dat te zijn. En over de vraag wat dat betekent voor nu.


En dan is fotografie in dat kader niet een manier om mooie plaatjes te schieten, maar is het een middel geworden om sociale en politieke ontwikkelingen vast te leggen en aan de buitenwereld te tonen. Als onderdeel van de strijd voor gelijke rechten voor iedereen. Daarom laat ik hierbij de foto’s van Donna Gottschalk graag zien aan de lezers van deze blog. Want ze zijn ook nu nog van betekenis.