Fotografen over fotografie

Al heel lang ben ik geïnteresseerd in wat fotografen zelf over hun fotografie zeggen. Pas kwam ik op internet, op 121clicks.com (een site over kunst & fotografie), een serie TED Talks tegen van fotografen over hun werk. TED Talks zijn korte presentaties over allerlei onderwerpen voor een zaal met mensen, die daarna digitaal breed verspreid worden. In dit geval vertellen 15 fotografen over hoe ze aankijken tegen hun werk en wat ze ermee willen bereiken. Het geheel sprak mij zeer aan, daarom schrijf ik erover. Ik stel voor dat je zelf ook naar de presentaties kijkt. Om je te helpen zorg ik in deze blog voor directe links naar alle 15 presentaties. Wat krijg je te zien?

Fotografen over hun hele oeuvre


In een paar TED Talks hebben de fotografen het over hun totale oeuvre en hoe zij daar tegenaan kijken. Dat geldt bijvoorbeeld voor de bekende fotograaf/fotojournalist Sebastiao Salgado – The silent drama of photography (zie foto boven) en ook voor de fotojournalist (vooral in oorlogsgebieden) James Nachtwey – My photographs bear witness (zie foto beneden). Ryan Lobo – Photographing the hidden story past ook in dit rijtje.
Wat deze fotografen onder andere zeggen is dat zij beelden van de ellende in de wereld maken, maar ook van goede momenten. En dat het beelden zijn, die je niet zomaar vanzelfsprekend te zien zou krijgen. Beelden die je uitnodigen, je bijna dwingen, om erover na te denken en er iets mee te doen. Nieuwsfotografie heeft volgens hen juist in het digitale tijdperk belangrijke verhalen te vertellen.

Fotodirecteuren die beelden wereldwijd verspreiden over hun werk

Fotodirecteur van National Geographic David Griffin – How photography connects us weet als geen ander hoe belangrijk verhalen zijn in de fotografie. Goede fotojournalistiek betekent niet alleen prachtige foto’s maken, zegt hij, maar tegelijk óók een goed verhaal vertellen. In zijn presentatie geeft hij daar voorbeelden van. Bijvoorbeeld een serie foto’s van James Nachtwey, die laat zien hoe gewonde Amerikaanse soldaten vanuit Irak medisch worden behandeld en naar huis worden vervoerd. En een serie foto’s van natuurfotograaf Paul Nicklen over zijn ontmoeting met een luipaard-zeehond (zie foto links). Dit roofdier valt hem merkwaardig genoeg niet aan als hij het fotografeert, maar brengt hem steeds maar (levende en later dode) pinguins. En lijkt teleurgesteld als die niet worden aangepakt. Een mooi verhaal!

De baas van Getty Images, een gigantische commerciële beeldbank, Jonathan Klein – Images that changed the world, sluit helemaal aan bij David Griffin. Hij zegt: “Beelden kunnen de wereld veranderen, omdat mensen reageren op die beelden.” Hij laat een aantal voorbeelden zien van iconische beelden die de wereld veranderden: de foto van de aarde genomen vanaf de maan (zie foto rechts, aanklikken om te vergroten), foto’s direct na de bevrijding genomen in Auschwitz, Lady Di met een HIV-baby in de armen, de hongersnood in Sudan. “Als kijker neem je niet zelf de foto, maar je geeft de foto wel betekenis!“

Fotografen als politieke activisten

Sommige fotografen zijn echt politieke activisten in hun werk. Zij gebruiken hun fotografie bewust om een maatschappelijke boodschap over te brengen. Dat geldt bijvoorbeeld voor de fotografe Lisa Kristine – Photos that bear witness to modern slavery met haar foto’s over de nog steeds omvangrijke slavernij in de wereld. En voor fotograaf Garth Lenz – The True Cost of Oil  die met zijn foto’s laat zien hoe een gigantisch groot natuurgebied in Canada dreigt te worden vervuild door oliewinning op grote schaal (zie foto hieronder).
Met hun beelden proberen zij onheil af te wenden en invloed uit te oefenen op de ontwikkelingen die gaande zijn. “Als genoeg mensen dit zien moet er wel wat gebeuren”. Soms tegen beter weten in, lijkt het wel. Phil Borges – Documenting oud endangered cultures past ook in dit rijtje.


Het meest gedreven, wanhopig, woedend, is misschien wel de fotograaf Aaron Huey – America’s native prisoners of war. Op basis van historische feiten, oude foto´s en de beelden die hij zelf maakte in een reservaat voor Lakota indianen vertelt hij -soms bijna huilend – over de extreem oneerlijke “oorlog” tussen de oorspronkelijke bewoners van het land (de indianen) en de kolonisten (de regering), waarbij die laatste groep elke gemaakte afspraak heeft verbroken, alles heeft ingepikt en daarbij duizenden indianen heeft gedood. Blanken zijn in de ogen van de indianen “mensen die het beste stuk vlees pakken”! De restjes zijn voor de indianen, die nu in hun reservaten langzaam uitsterven. Dat laatste zie je pijnlijk terug in de foto’s die Aaron Huey op de Pine Ridge Reservation (in zijn ogen een soort krijgsgevangene-kamp) maakte (zie foto beneden).


Fotografen die emotioneel reflecteren op wat zij zien


Er zijn fotografen die in hun beelden laten zien dat er veel armoede en ellende in allerlei landen is, maar tegelijk ook dat diezelfde mensen desondanks toch vriendelijk en gelukkig lijken te zijn. Dat doet bijvoorbeeld de documentaire-fotograaf GMB Akash – Survivors met zijn beelden van kinderarbeid in Bangla Desh (zie foto hierboven). Hij zegt: “Wij tonen in onze beelden mensen, die je normaal gesproken niet ziet, waar je alleen wel eens over hoort. Ik wil ook laten zien dat die mensen ondanks alles toch gelukkig zijn.”
Iets soortgelijks geldt voor de fotograaf (en vroeger politieman) Antonio Bolfo – Defining Photography Through a First Person Perspective. Foto’s van Haïti na de aardbeving, waar mensen letterlijk op een vuilnisbelt leven, maar toch vaker lijken te lachen tegen het leven dan wat je normaal gesproken in New York ziet. “Mijn foto’s gaan niet alleen over feiten, maar geven ook mijn emotionele reflectie weer op wat je ziet. Als fotograaf ben ik geen onpartijdige toeschouwer. Wat ik zie is niet alleen verschrikkelijk, maar soms ook echt mooi!” (zie foto hiernaast, aanklikken om groter te zien)

Het puur persoonlijke verhaal in de fotografie

Het verhaal kan ook nog veel persoonlijker. Bijvoorbeeld in de presentatie van Rick Smolan – A girl, a photograph, a homecoming, die via zijn foto’s laat zien hoe hij een jong meisje in Korea, dochter van een Amerikaanse soldaat en een Koreaanse moeder, ontmoet, dat hij uiteindelijk helpt bij haar adoptie naar een bevriend stel in de Verenigde Staten. Aan het einde van zijn presentatie komt het meisje zelf ook nog even het podium op. Zo brengt hij zijn verhaal heel dichtbij.

 


Fotografie als middel om een boodschap over te brengen

Een totaal andere insteek is om niet zozeer je eigen foto’s te gebruiken, maar om fotografie zélf als middel te gebruiken om een boodschap over te brengen.. Zo vertelt Hollywood-fotograaf Jeremy Cowart – A Picture is Worth hoe hij op het idee kwam om allerlei society-fotografen die hij kende te vragen mensen op te zoeken die helemaal niks hebben, ze te fotograferen en ze dan de afdruk van die foto te geven. Dat is alles! Om ze te laten zien hoe mooi ze zijn en om hun gevoel van eigenwaarde te versterken. Hij noemde dit Help-Portrait en het werd een groot succes. Inmiddels zijn fotografen in het kader van Help-Portrait actief in 55 landen (zie help-portrait.com of help-portret.nl).

iO Tillet Wright – Fity shades of gray gebruikt fotografie om de “gewone” burger in de ogen te laten kijken van homo’s, lesbische mensen, biseksuelen en transgenders. Vanuit het idee dat je die mensen dan niet meer zomaar kunt afwijzen. Ze liep er namelijk tegenop dat mensen uit de LGBT-gemeenschap in het “gewone” leven heel vaak worden gediscrimineerd en daar wilde ze wat aan doen. Het begon met 1000 portretten, maar inmiddels worden er overal in de Verenigde Staten en in veel landen daarbuiten vele duizenden portretten gemaakt, getoond en verspreid. Zie selfevidentproject.com.
“Selfevident” omdat uit de portretten duidelijk blijkt dat we allemaal anders (en dus: gelijk) zijn!

Conclusie
Wat houd ik voor mijzelf over aan deze hele exercitie?
Ten eerste dat al deze fotografen zeggen dat hun foto’s niet alleen over feiten gaan, maar dat ze ook iets van hun emotionele reflectie weergeven.
En ook dat uiteindelijk niet de foto zoals die gemaakt is doorslaggevend is, maar de betekenis die de kijker vervolgens aan de foto geeft. Voor veel fotografen is niet de documentaire waarde van de foto het belangrijkste, maar meer nog het effect dat je met de foto bereikt.
Veel fotografen stellen hun fotografie in dienst van maatschappelijke doelen. In deze digitale tijd, met z’n gigantische mogelijkheden tot het verspreiden van beelden, is fotografie een sterk middel om verhalen te vertellen. En om mensen op die manier dingen te laten zien, waarover ze moeten nadenken, omdat de beelden zo indringend binnenkomen.
Een laatste conclusie: Niet alleen individuele beelden, gemaakt door talentvolle fotografen, maar ook grootschalige fotografieprojecten, waarin grote aantallen foto’s worden gemaakt en verspreid, kunnen een maatschappelijke impact hebben.