My Story is a Story of Hope

In het januari (2019) nummer van de British Journal of Photography (BJP) kwam ik een paar heel intrigerende foto’s tegen. Het leken wel “tableaux vivants”, zoals die vroeger in protestants-christelijke kringen op toneel werden getoond, toen het nog zondig werd bevonden om naar echt bewegende en pratende mensen op toneel te kijken. Een “tableau vivant” wordt in mijn Prisma woordenboek omschreven als “een iets voorstellende groep personen” en in de dikke van Dalen als “levend schilderij, symbolische uitbeelding (op het toneel) van een (bekend) tafereel door een groep levende personen. In protestants-christelijke kringen ging het dan vaak om de uitbeelding van Bijbelse taferelen. Maar bij de foto’s in de BJP gaat het om iets anders.


Het betreft foto’s die gemaakt zijn door de Franse fotograaf Patrick Willcocq, die al 35 jaar als fotograaf over de wereld trekt. Willcocq is een optimist, zegt hij zelf, en dat optimisme wil hij verspreiden via zijn fotografie. Hij maakte bijvoorbeeld veel foto’s in Congo “om de pracht, eenvoud en waardigheid van het leven daar te laten zien”, in tegenstelling tot het beeld dat we in de media van Congo meestal te zien krijgen. Tegenwoordig maakt hij vooral niet-westerse verhalende fotografie en mise-en-scene (een ander woord voor “tableau vivant”) in samenwerking met de lokale bevolking. Samenwerking is in zijn fotografie het kernbegrip. Zijn inspiratiebron bestaat uit de verhalen van de mensen. Die leiden tot grote , verhalende beelden, waarop van alles gebeurt. Zijn foto’s zijn heel vrolijk en kleurrijk, en daarin doen ze me erg denken aan foto’s van Afrikaanse fotografen zoals Omar Victor Diop en Hassan Hajjaj, of – van eerder – Philip Kwame Apagya.

In de serie My Story is a Story of Hope heeft hij samen met alle lokale betrokkenen symbolische beelden gemaakt van wat er gebeurt als er in een Frans dorpje met 950 inwoners (Saint-Martory) door de overheid opeens 50 migranten uit Afrika en Oost-Europa worden gedropt. Willcocq en zijn medewerkers waren in 2017 5 maanden in het dorpje, ze spraken met iedereen en gaandeweg raakten zowel de bewoners als de migranten sterk betrokken bij het project. Op die manier ontstonden de  “tableaux vivants”, maar daarnaast  ook een grote serie portretten van alle betrokkenen, een film waarin bewoners en migranten worden geïnterviewd en een video: ”The making of… My Story ia a Story of Hope” waarin je ziet hoe iedereen in het dorp meedoet aan het project. Willcocq beschrijft zijn project als “een menselijk verhaal over mensen, een spiegel van het Frankrijk van heden ten dage, dat ik wilde laten zien; het verhaal van mannen, vrouwen en kinderen, zowel Fransen als buitenlanders, die moeten samenleven zonder dat zij daarom hebben gevraagd.”

De brug tussen mensen Migratie is een zich herhalend gebeuren. In de jaren ’30 was er in de streek van Saint-Martory een migratie golf van Spanjaarden. Heel veel bewoners van Saint Martory hebben een Spaanse achtergrond. Net als toen – en dat zie je in “De brug tussen mensen”- zijn er ook nu mensen die de hand uitsteken naar de migranten en anderen die er met de rug naar toe staan.

De foto’s die mij onmiddellijk intrigeerden toen ik ze zag in de BJP, beelden uit hoe de migranten in het dorp werden ontvangen of juist niet. Maar ze laten ook zien dat de oorspronkelijke bewoners van het dorpje zelf voor een deel weer bestaan uit mensen die vroeger uit Spanje naar Frankrijk zijn getrokken. Met alle betrokkenen werd doorgesproken wat er op de symbolische afbeelding zichtbaar zou moeten zijn, en vervolgens werkte iedereen eraan mee dat het gigantische decor werd opgetrokken, geschilderd en verlicht en speelde iedereen binnen dat decor zijn eigen rol. De migranten door bv. weer hun reddingsvesten aan te trekken en in een bootje te gaan zitten, de bewoners door vanaf de kant de helpende hand uit te steken of dat juist niet te doen. Uit de gefilmde interviews met de bewoners wordt duidelijk dat er zowel voor- als tegenstanders van de komst van de migranten waren. Het project heeft de mensen wel dichter bij elkaar gebracht, maar ook nu zijn er nog steeds ook bewoners die liever niet hadden dat de migranten er woonden. Anderzijds krijg je ook een beeld van wat de migranten ertoe bracht om uit hun land te vertrekken (vaak: vluchten voor het geweld) en wat ze in Saint-Martory hopen te vinden.

Willcocqs zegt hierover het volgende: “Mijn inspiratiebron bestaat uit hun verhalen. Zij zijn allemaal deel van een gezamenlijk scheppend proces en ze zijn zich heel goed bewust van wat er gaande is in het project en wat het verhaal is achter het beeld dat we met z’n allen maken. Ze spelen allemaal hun eigen rol  en doen dat met trots, zelfrespect en een gevoel van eigenwaarde; gevoelens die voortvloeien uit  het feit dat ze betrokken zijn bij een artistiek project waarin ieders eigen verhaal wordt gerespecteerd.”


En het leven gaat door Een jaar later zie je dat het leven gewoon doorgaat in het dorp en dat alles goed gaat, beter dan wat veel bewoners eerder dachten. De bewoners en migranten eten samen, maken samen muziek, spelen samen jeu de boules. Maar sommige migranten wachten nog steeds op hun verblijfsvergunning en links wordt Mustapha de deur gewezen, omdat hem een verblijfsvergunning is geweigerd.

Voor Willcocq is niet alleen het onderwerp van zijn foto’s belangrijk, maar evenzeer de manier waarop hij zich in zijn foto’s uitdrukt. Zijn projecten bestaan uit met zorg uitgewerkte verhalende scenes, gebracht in levendige kleuren, die een blij en positief beeld oproepen, in plaats van de negatieve insteek die vaak bij dit soort onderwerpen gekozen wordt. “Ik gebruik kleur”, zegt Willcocq “omdat ik een optimist ben. En structuur omdat ik wil laten zien dat wat ik toon echt is, en niet gefotoshopt. Want structuur is grootmoedig en waardig. En kleur en structuur samen maken het mogelijk gevoels-boodschappen uit te zenden.

“Ik heb gemerkt dat ik als optimist schoonheid en waardigheid in mensen zie op het moment dat anderen dat niet meer zien en afhaken. Ik heb veel gereisd en ik ben me er door mijn ontmoetingen met allerlei culturen  en volken maar al te zeer van bewust hoe ontmenselijkend de stereotypen zijn die je tegenkomt in de media en bij mensen zonder enige opleiding. Daarom zijn mensen in mijn werk altijd menselijk, waardig, mooi – omdat ze dat in werkelijkheid ook zijn. Bij veel mensen zit er meer, véél meer achter wat je direct ziet. Mijn beelden gaan verder dan de stereotypen en suggereren een ander verhaal over mensen, een andere visie op wie en wat ze zijn.”

In deze blog beperk ik me tot zijn project MyStory is a Story of Hope, maar het is de moeite waard om ook eens te kijken naar andere projecten van Patrick Willcocq. Zoals On the road from Bikoro to Bokonda (uit 2012), I am a Walé (uit 2013 en deel 2 uit 2015) of One finger cannot pick a stone (uit 2016). Dit zijn allemaal samenwerkingsprojecten met Afrikaanse stammen.

Ik las dat Patrick Willcocq niet lang geleden verhuisd is naar Den Haag, waar hij de beschikking heeft over een grote studio-ruimte. Interessant!