Nikon Small World

Deze website heet Het wonder van de fotografie, omdat ik alle soorten fotografie wonderbaarlijk vind. Niet alleen kunstfoto’s, historische foto’s, huis-tuin- en-keuken foto’s, reclamefoto’s of journalistieke foto’s, maar ook medische foto’s, technische foto’s, röntgenfoto’s en foto’s gemaakt door snelheids- en bewakingscamera’s. Van al die beelden vind ik dat het een wonder is dat we vele uren, dagen, maanden, jaren later nog rustig naar dat ene, vastgelegde moment kunnen kijken. Op sommige foto’s kun je, ook heel wonderbaarlijk (!), bovendien dingen zien die je met het blote oog niet ziet. Over dat laatste gaat deze blog.


In de weekeind-bijlage van de Volkskrant trof ik een bijzondere foto (zie hierboven), een soort abstracte patronen in geel, rood en een beetje blauw, afkomstig van Nikon Small World. Uit de beschrijving begreep ik dat ik bolletjes melk zag, omringd door een netwerk van spiercellen en bloedvaatjes. De foto is gemaakt door Caleb Dawson uit Australië en de titel luidt: Borstweefsel tijdens het afscheiden van melk. Wat we zien, zegt prof. Dr. Jelle Wesseling, van het Antonie van Leeuwenhoekziekenhuis en de Universiteit van Leiden, zijn “melktrosjes”, bolletjes gevuld met moedermelk met daar omheen, als een netje, de (gele) spiercelletjes. Als de spiertjes samentrekken dan knijpen ze de melk de afvoerbuisjes in, naar de tepels. Bloedvaatjes (in rood) voeren water en vet aan, die samen de melk vormen. Slim gedaan, sommige voedingsstoffen lossen alleen op in water, andere alleen in vet, zoals vitamine A. De blauw gekleurde cellen zijn afweercellen, om vreemde stoffen en onrustige cellen onschadelijk te maken.

De foto is een 63x vergrote opname van het borstweefsel en is te vinden op de site Nikon Small World. Deze site is geheel gewijd aan foto’s gemaakt met behulp van microscopen (en verder allerlei fotografische technieken om het beeld duidelijk te maken). Op die site zijn prachtige voorbeelden van prijswinnende foto’s, gemaakt via de microscoop (microfotografie), te vinden. Onderstaand laat ik er een aantal zien. Sinds 2011 hebben ze ook bewegende beelden. Daar kom ik een andere keer nog op terug. Maar eerst iets meer over Nikon Small World.

Al 44 jaar organiseert Nikon de Nikon Small World Competition als een manier om aandacht te vragen voor en waardering te geven aan de inspanningen van wetenschappers en fotografen die actief zijn op het terrein van fotografie door microscopen. Gaandeweg is dit een belangrijke plek geworden voor fotografen die met microscopen werken om hun werk te tonen. Deze fotografen zijn werkzaam op een groot aantal, heel verschillende wetenschappelijke terreinen.


Een microfoto (een foto gemaakt door een microscoop) is een technisch document dat van groot belang kan zijn voor de wetenschap of de industrie.  Kijk bijvoorbeeld naar deze 100 x vergrote opname uit 2014 van een elektronisch circuit in een DVD-lezer, gemaakt door Dennis Hinks uit de VS met gepolariseerd licht.
Maar een goede microfoto kan door zijn structuur, kleur, compositie en inhoud óók een kunstobject zijn, waar je op verschillende niveaus en op allerlei manieren van genieten kunt.

De Nikon Small World competitie staat open voor iedereen die belangstelling heeft voor fotografie door de microscoop, professionals en amateurs. Het gaat om een internationale competitie, met deelnemers uit de VS, Canada, Europa, Australië, Latijns Amerika, Azië en Afrika. Het onderwerp van de foto is vrij en elke soort licht microscopie techniek is toegestaan, zoals fase contrast, gepolariseerd licht, fluorescentie, interferentie contrast, darkfield, confocal en deconvolution (NB. vraag me niet wat dit voor technieken zijn) en ook gemengde technieken. De inzendingen worden beoordeeld op originaliteit, de informatieve waarde van het beeld, de technische kwaliteit en de visuele impact. De jury bestaat uit mensen die binnen dit werkveld als autoriteit op dit terrein worden gezien.


In 2018 won Yousef Al Habshi uit Abu Dhabi (Verenigde Arabische Emiraten) de competitie – zie bovenstaande foto – met het 20x vergrote beeld van Het oog van een Asian Red Palm Weevil (een soort worm van 11 mm lengte, die voorkomt in de Philipijnen).
“Het winnende beeld is een compilatie van meer dan 128 microfoto’s,” zegt Al Habshi. “De grootste uitdaging was om het zwarte lijf te tonen tegen de zwarte achtergrond, zonder de huid en de (groene) schubben over te belichten.”
“Vanwege de verschillende kleuren en lijnen die je in het ogen van insecten ziet heb ik regelmatig het gevoel dat ik een juwelencollectie aan het fotograferen ben,” zegt Al Habshi, “maar niet alle mensen kunnen waardering opbrengen voor kleine beestjes, en met name insecten.” En even later: “ Door microfotografie kunnen we een heel nieuwe, prachtige wereld vinden, die niemand ooit al gezien heeft. Het lijkt op ontdekken wat er onder het oppervlak van de oceaan allemaal te vinden is.”
Wormen leveren mooie foto’s op, maar ze leveren ook over de hele wereld problemen op en vernietigen vaak hele oogsten. De foto’s van Al Habshi helpen prof. Claude Desplan van de New York University Abu Dhabiu om de Asian Red Palm Weevil te begrijpen en manieren te vinden om de groei en verspreiding van deze wormen beter onder controle te krijgen.

Hierboven en hiernaast laat ik nog een paar mooie microfoto’s zien. De linker is de opname uit 2018 van een 5 x vergrootte menselijke traan, gemaakt door Norm Baker uit de Verenigde Staten. De rechter is de opname (uit 2017) van een 200x vergrootte kop van een lintworm, gemaakt door Teresa Zgoda, eveneens uit de Verenigde Staten.


Bij de prijswinnaars kom je ook regelmatig Nederlandse microfotografen tegen. Kijk bijvoorbeeld naar deze 40 x vergrote opname (uit 2017) van een menselijke huidcel, gemaakt door Dr. Bram van den Broek van het Nederlands Kanker Instituut. De gele kleur in de foto laat het in fluorescentie oplichtend eiwit keratine zien. Keratine is een belangrijke bouwsteen voor cellen en verminderde keratine in de celwand kan een aanduiding zijn van de agressieve werking van kankercellen. Deze foto werd gekozen tot nummer 1 in de competitie van 2017.

Op de website Nikon Small World is een aparte afdeling, waarin de helden van de microfotografie worden geëerd: Masters of the Microscopy. Eén van hen is de Nederlander Wim van Egmond, die al meer dan 30 keer prijswinnend was in de Nikon Small World competitie, waaronder 2 hoofdprijzen.
Zie ook de onderstaande foto waarmee hij in 2013 de 1e prijs won. Het is de opname van een 250x vergrote kolonie van eencellige plankton organismen. Wim van Egmond vindt de Nikon Small World competitie “een soort venster van gekleurd glas, waardoor je naar een prachtige, onbekende wereld kijkt”. Bij het realiseren van onderstaande foto maakt hij gebruik van een gecompliceerde techniek, waarbij je een heleboel opnames, genomen met verschillende interferentie contrasten, “stapelt”. Zo krijgt hij de prachtige donkerblauwe achtergrond, waartegen de gele en bruine kleuren van de plankton organismen goed uitkomen. Van Egmond is geen wetenschapper, maar een freelance fotograaf, met al vanaf zijn vroege jeugd belangstelling voor alles wat zich in de natuur ontwikkelt. Hij is al een paar decennia lang actief als microfotograaf. Hij richt zich daarbij vooral op allerlei soorten micro-organismen. “Micro-organismen in een waterige omgeving vormen een rijke en inspirerende bron voor de microfotograaf” vindt hij.

NB. De titelfoto bovenaan deze blog is een in 2016 gemaakte  10 x vergrote opname van een vier dagen oude embryo van een zebravis. De fotograaf is dr. Oscar Ruiz van de Universiteit van Texas.