Yoshinori Mizutani


Mijn vorige blog ging over de vraag of professionele fotografen nog wel iets toevoegen aan de fotografie, nu iedere serieuze amateur met de huidige professionele fotocamera’s ook prachtige beelden kunnen vastleggen. Die vraag kwam bij mij boven toen ik een verzameling natuurfoto’s zag (in het Museon in Den Haag) die gemaakt waren door de professionele fotografen van National Geographic. Technisch prachtige foto’s, gemaakt op fantastische plekken in de wereld, maar zouden goede amateurs dat niet net zo goed kunnen?

Mijn voorlopige conclusie aan het einde van die blog was: Ja, professionele fotografen hebben een meerwaarde, deels op het terrein van de techniek, maar vooral op het terrein van de inhoud en betekenisgeving van foto’s. Die conclusie baseerde ik op het werk van een aantal autonome (= kunst-) fotografen, die elk hun eigen kijk op het thema natuur in hun beelden vastlegden. Die beelden verschilden erg van die van de National Geographic fotografen. Ze waren lang niet altijd scherp of goed belicht, maar dat was omdat ze iets anders in hun beelden zochten dan scherpte of juiste belichting. Wat dat andere was hing af van de betreffende fotograaf. Zie mijn vorige blog.

Als verjaardagscadeau kreeg ik van mijn geliefde een jaarabonnement op de British Journal of Photography (BJP). Het eerste nummer dat ik zo thuis gestuurd kreeg was het nummer van december 2018. En laat het themadeel van dat nummer nu nèt gaan over “natuur”! Dat themadeel draait om foto’s van de Amerikaan Todd Hido, de Japanse Yoshinori Mizutani en de in Duitsland geboren Lena C. Emery. Van die drie raakte het werk van Yoshinori Mizutani mij het meeste. In deze blog ga ik daarover wat meer vertellen, in aansluiting op mijn vorige blog.

De eerste keer dat ik de foto’s van Yoshinori Mizutani bewust zag was vorig jaar op de beurs Haute Photographie in Rotterdam. Wat ik me daarvan nog herinner zijn de foto’s die hij maakte van rijen kleine vogels op stroomdraden. Je komt dit soort beelden in verschillende series van hem tegen, zoals in Tokyo Parrots (2013), Kawau/Hanon (2015) en The birds (2014 – 2016). Het zijn beelden die de aandacht vragen. Maar ja, een serie vogels op een paar stroomdraden is al snel mooi. Kijk zelf maar.


Later maakt Yoshinori Mizutani ook nog bijzondere foto’s van door flitslicht opgeschrikte zwermen muggen. En van met klimop begroeide verlaten huizen in Tokyo, vaak ’s nachts gefotografeerd met flitslicht. Mizutani beschrijft deze laatste serie als “een document van de stad, dat zowel de kracht als de dreiging van de natuur vastlegt”. In 2015 en 2016 begint hij al wat te experimenteren met digitale technieken, als hij bv. bijzondere foto’s van bloemen maakt (Voices of Flowers) en van Japanse kersenbomen (Sakura). Daarmee beweegt hij wat weg van zijn eerdere recht-toe-recht-aan snapshot fotografie.


In het decembernummer van de British Journal of Photography wordt nu een heel nieuwe serie foto’s van Yoshinori Mizutani getoond, waarin hij nog weer verder opschuift in die digitale richting. Het gaat om de serie HDR_Nature. En de foto’s uit die serie passen heel goed bij mijn conclusie van de vorige keer, namelijk dat professionele fotografen (zoals Yoshinori Mizutani) een meerwaarde hebben op het terrein van de techniek, maar vooral op het terrein van inhoud en betekenisgeving van foto’s. In dit geval van foto’s van de natuur in al haar vormen. Kijk zelf maar.

Om te beginnen de meerwaarde op het punt van de techniek. Yoshinori Mizutani maakt in deze serie gebruik van de mogelijkheid van veel moderne camera’s om het dynamische bereik van een foto sterk op te rekken. Het dynamisch bereik gaat over het verloop tussen het zwartste zwart en het witste wit in een foto. Normaal gesproken is dat bereik in zekere mate beperkt, maar door technische manipulatie kan dat bereik opgerekt worden. Daardoor ontstaan foto’s die bijzonder contrastrijk zijn en daardoor soms wat onwezenlijk overkomen.
De techniek (HDR – High Dynamic Range) maakt gebruik van de mogelijkheid om dezelfde foto snel een aantal keren achter elkaar te maken met verschillende sluitersnelheden, waardoor zowel overbelichte, juist belichte en onderbelichte foto’s ontstaan. Die worden vervolgens weer met elkaar gecombineerd, waarbij de scherpste delen, de best belichte delen en de meest kleurrijke delen van de verschillende opnames met elkaar gecombineerd worden tot een nieuwe foto. Het idee is dat je op die manier beter aansluit bij wat het menselijk oog ziet. Maar de getoonde realiteit doet vaak een beetje kunstmatig aan. Je voelt dat er iets niet helemaal klopt, maar je weet niet goed wat het is. Elke moderne camera kan deze High Dynamic Range beelden maken.

En dan de meerwaarde op het punt van de inhoud en betekenisgeving. Yoshinori Mizutani combineert de HDR-techniek met iets anders: hij beweegt zijn camera tijdens de opname. Daarmee dwingt hij de camera om tot het uiterste te gaan om de werkelijkheid die vastgelegd wordt weer te geven, hoewel dat eigenlijk niet goed kan. Deze aanpak ontstond bij toeval, toen hij experimenteerde met zijn HDR-settings en daarbij foto’s “uit de hand” nam, die vaak een bewogen en vreemd vertekend beeld opleverden. Later gebruikte hij deze aanpak om een bewuste vaagheid op te roepen. Op deze manier worden natuurlijke landschappen omgevormd tot pure oppervlaktes, levendige kleurvelden, afgebroken smeren kleur die lijken op penseelstreken en digitale vlekken met harde randen. De fotograaf kiest de onderwerpen, maar de beelden die het oplevert zijn helemaal het werk van de camera zelf.

Dat levert een serie op die bestaat uit beelden die niet precies zo gepland zijn, maar die tegelijk toch zo’n beetje zijn zoals de fotograaf dat zoekt. De bekende vormen van onze natuurlijke omgeving worden omgevormd tot kristallografische patronen, waarbij verschillende kijkrichtingen verschillende kleuren laten zien of verschillende intensiteiten van dezelfde kleur. De fotograaf zegt erover, dat wat hem betreft fouten bij het maken van foto’s niet alleen maar iets zijn wat je moet corrigeren, maar die je soms ook moet gebruiken om zo nieuwe nieuwe dingen te ontdekken.

HDR_Nature opent een nieuw hoofdstuk in de fotografische exploratie van de nog onbekende gebieden om ons heen. De foto’s in deze serie zijn niet verhalend, maar ook niet conceptueel. Yoshinori Mizutani ziet ze als een poging om een nieuwe vorm van natuurfotografie te ontwikkelen, een nieuwe manier van kijken. Andere Japanse fotografen die in deze richting werken zijn Taisuke Koyama en Kenta Kobayashi.


De beelden die Yoshinori Mizutani maakt doen denken aan de uitspraak van een van de uitvinders van de fotografie, de Engelsman Fox Talbot, die fotografie zag als “het potlood van de natuur, dat zichzelf tekende zonder enige menselijke interventie”. Ook bij Yoshinori Mizutani doet de camera het eigenlijke werk. Alleen lijkt de natuur in de foto’s van Yoshinori Mizutane een beetje dronken te zijn geweest, bij het natekenen van zichzelf.